Przychodzi taki moment w nauce języka włoskiego kiedy otwieramy drzwi to świata zdarzeń minionych. Aby móc się swobodnie w nim poruszać potrzebujemy wiedzieć jak tworzyć i używać czasów przeszłych. Dziś poznamy jeden z nich.
Kiedy mówimy o przeszłości i chcemy nadać czynnościom charakter przeszły dokonany to posługujemy się między innym czasem passato prossimo.
Użyjemy tego czasu do opisu wydarzeń, który miały miejsce niedawno. Skorzystamy z niego również do opisu dawnych wydarzeń, których skutki nadal odczuwamy lub jesteśmy w nie zaangażowani emocjonalnie. Popatrz na przykłady:
Ho fatto colazione con Pietro. Zjadłem śniadanie z Piotrem.
Ha studiato lo spagnolo per 6 anni. Uczył się hiszpańskiegom przez 6 lat (i dobrze się nim dziś posługuje).
Mio zio è morto due anni fa. – Mój wujek zmarł dwa lata temu. (i brakuje mi go nadal).
Jak odbywa się tworzenie tego czasu w praktyce ?
Czasownik posiłkowy avere lub essere odmieniasz tak jak w czasie teraźniejszym (aby wskazać kto wykonał daną czynność). Następnie stawiasz za nim formę participio passato (najprościej mówiąc czasownik z końcówką -ato, -uto, -ito).
Tutaj wzór odmiany z czasownikiem posiłkowym avere:
io ho
tu hai guardato
lui/lei ha + venduto
noi abbiamo finito
voi avete
loro hanno
Wzór odmiany z czasownikiem posiłkowym „avere” dla 3 koniugacji:
Guardare (patrzeć)
- io ho guardato – (ja) patrzyłem/patrzyłam
- tu hai guardato – (ty) patrzyłeś/patrzyłaś
- lui/lei ha guardato – (on/ona) patrzył/patrzyła
- noi abbiamo guardato – (my) patrzyliśmy/patrzyłyśmy
- voi avete guardato – (wy) patrzyliście/patrzyłyście
- loro hanno guardato – (oni/one) patrzyli/patrzyły
Vendere (sprzedawać)
- io ho venduto – (ja) sprzedałem/sprzedałam
- tu hai venduto – (ty) sprzedałeś/sprzedałaś
- lui/lei ha venduto – (on/ona) sprzedał/sprzedała
- noi abbiamo venduto – (my) sprzedaliśmy/sprzedałyśmy
- voi avete venduto – (wy) sprzedaliście/sprzedałyście
- loro hanno venduto – (oni/one) sprzedali/sprzedały
Finire (kończyć)
- io ho finito – (ja) skończyłem/skończyłam
- tu hai finito – (ty) skończyłeś/skończyłaś
- lui/lei ha finito – (on/ona) skończył/skończyła
- noi abbiamo finito – (my) skończyliśmy/skończyłyśmy
- voi avete finito – (wy) skończyliście/skończyłyście
- loro hanno finito – (oni/one) skończyli/skończyły
Poniżej wzór odmiany z czasownikiem posiłkowym essere dla 3 koniugacji:
io sono
tu sei + entrato (a)/ cresciuto(a)/ uscito(a)
lui/lei è
noi siamo
voi siete + entrati (e)/ cresciuti (e)/ usciti (e)
loro sono
Entrare (wchodzić)
- io sono entrato/a – (ja) wszedłem/weszłam
- tu sei entrato/a – (ty) wszedłeś/weszłaś
- lui è entrato – (on) wszedł
- lei è entrata – (ona) weszła
- noi siamo entrati/e – (my) weszliśmy/weszłyśmy
- voi siete entrati/e – (wy) weszliście/weszłyście
- loro sono entrati (m)/entrate (f) – (oni/one) weszli/weszły
Crescere (rosnąć)
- io sono cresciuto/a – (ja) urosłem/urosłam
- tu sei cresciuto/a – (ty) urosłeś/urosłaś
- lui è cresciuto – (on) urósł
- lei è cresciuta – (ona) urosła
- noi siamo cresciuti/e – (my) urośliśmy/urosłyśmy
- voi siete cresciuti/e – (wy) urośliście/urosłyście
- loro sono cresciuti (m)/cresciute (f) – (oni/one) urośli/urosły
Uscire (wychodzić)
- io sono uscito/a – (ja) wyszedłem/wyszłam
- tu sei uscito/a – (ty) wyszedłeś/wyszłaś
- lui è uscito – (on) wyszedł
- lei è uscita – (ona) wyszła
- noi siamo usciti/e – (my) wyszliśmy/wyszłyśmy
- voi siete usciti/e – (wy) wyszliście/wyszłyście
- loro sono usciti (m)/uscite (f) – (oni/one) wyszli/wyszły
UWAGA, UWAGA!
Jeśli odmieniamy imiesłów (participio passato) z czasownikiem posiłkowym essere to uzgadnia się go z podmiotem co do liczby i rodzaju. Popatrz:
Il ragazzo è uscito di casa. Chłopak wyszedł z domu.
La ragazza è uscita di casa. Dziewczyna wyszła z domu.
I ragazzi sono usciti di casa. Chłopaki wyszli z domu.
Le ragazze sono uscite di casa. Dziewczyny wyszły z domu.
Nie uzgadniamy participio passato kiedy odmieniamy go z czasownikiem avere! Widać to na powyższych wzorach. Odmianie podlega tylko czasownik avere, który nam wskaże kto jest wykonawca czynności, a participio passato zostaje nietknięte. Zobacz:
Il ragazzo ha guardato la serie su Netflix. Chłopak obejrzał serial na Netfliksie.
La ragazza ha guardato una serie su Netflix. Dziewczyna obejrzała na Netfliksie..
I ragazzi hanno guardato una serie su Netflix. Chłopaki obejrzeli serial na Netfliksie..
Le ragazze hanno guardato una serie su Netflix. Dziewczyny obejrzał serialna Netfliksie.
Avere czy essere?
Należy się teraz Tobie wyjaśnienie, kiedy używamy czasownika posiłkowego avere a kiedy essere.
Czasownik posiłkowy essere używamy z czasownikami zwrotnymi (np. lavarsi, riposarsi) i z czasownikami oznaczającymi ruch, zmianę stanu lub proces.
Najszybciej będzie kiedy podam Ci te najczęściej używane:
- andare (iść) – sono andato/a
- arrivare (przyjeżdżać) – sono arrivato/a
- nascere (urodzić się) – sono nato/a
- morire (umrzeć) – sono morto/a
- partire (wyjeżdżać) – sono partito/a
- entrare (wchodzić) – sono entrato/a
- uscire (wychodzić) – sono uscito/a
- tornare (wracać) – sono tornato/a
- rimanere (pozostawać) – sono rimasto/a
- diventare (stawać się) – sono diventato/a
- cadere (upadać) – sono caduto/a
- salire (wchodzić na górę) – sono salito/a
- scendere (schodzić) – sono sceso/a
- venire (przychodzić) – sono venuto/a
- crescere (rosnąć) – sono cresciuto/a
- succedere (wydarzyć się) – è successo
- sembrare (wydawać się) – è sembrato
- stare (być, znajdować się) – sono stato/a
- restare (zostawać) – sono restato/a
- passare (przechodzić) – sono passato/a
- apparire (pojawiać się) – sono apparso/a
- scomparire (znikać) – sono scomparso/a
- fuggire (uciekać) – sono fuggito/a
- accadere (wydarzyć się) – è accaduto
- dimagrire (chudnąć) – sono dimagrito/a
- guarire (wyzdrowieć) – sono guarito/a
- invecchiare (starzeć się) – sono invecchiato/a
DO BOJU!
Dość teorii, przejdź do tego co tygryski lubią najbardziej, czyli do praktyki. Zadanie dla Ciebie. Uzupełnij zdania w czasie passato prossimo wskazanym czasownikiem. Pamiętaj, aby wybrać odpowiedni czasownik posiłkowy (essere o avere) i uzgodnić go z imiesłowem, jeśli to konieczne.
- Maria (partire) ___________ per Roma ieri mattina.
- Noi (mangiare) ___________ una pizza deliziosa al ristorante.
- Le ragazze (tornare) ___________ a casa tardi ieri sera.
- Tu (vedere) ___________ il nuovo film di Spielberg?
- Paolo (nascere) ___________ a Milano nel 1990.
- I bambini (correre) ___________ nel parco tutto il pomeriggio.
- Voi (rimanere) ____________ a casa durante il weekend?
- Laura e Marco (andare) ___________ in vacanza insieme.
- Io (studiare) ___________ l’italiano per tre ore.
- Il treno (arrivare) ___________ con 20 minuti di ritardo.
- Noi (diventare) ___________ buoni amici durante il viaggio.
- Tu (salire) ___________ fino al quinto piano a piedi?
- Loro (perdere) ___________ le chiavi della macchina.
- Il gatto (entrare) ___________ dalla finestra.
- Voi (scrivere) ___________ una lettera ai nonni?
- Giulia (crescere) ___________ molto quest’anno.
- Noi (venire) ___________ alla tua festa sabato scorso.
- Il sole (tramontare) ___________ alle 20:30.
- Lei (dimenticare) ___________ il suo ombrello sul treno.
- I fiori (morire) ___________ per mancanza d’acqua.
Odpowiedzi: è partita, abbiamo mangiato, sono tornate, hai visto, è nato, hanno corso, siete rimasti, sono andati, ho studiato, è arrivato, siamo diventati, sei salito/a, hanno perso, è entrato, avete scritto, è cresciuta, siamo venuti, è tramontato, ha dimenticato, sono morti;
Zapamiętaj!
Przypominam, że czasowniki zwrotne:
- Zawsze wspierają się czasownikiem posiłkowymessere
- Wymagają zaimka zwrotnego (mi, ti, si, ci, vi, si)
- Imiesłów (participio passato) musi się zgadzać w rodzaju i liczbie z podmiotem;
Uzupełnij zdania używajac passato prossimo zgodnie z informacjami podanymi powyżej:
- Marco (svegliarsi) _________ alle sette questa mattina.
- Noi (vestirsi) _________ elegantemente per la festa.
- Le bambine (divertirsi)_________ molto al parco giochi.
- Tu (alzarsi)_________ tardi questa domenica?
- Io (lavarsi) _________ i denti dopo colazione.
- Voi (addormentarsi) _________ sul divano durante il film?
- Lucia e Paolo (sposarsi) _________ l’anno scorso.
- Mi sorella (truccarsi) _________ per il concerto.
- I ragazzi (arrabbiarsi) _________ dopo la partita.
- Lei (prepararsi) _________ per l’esame tutta la settimana.
Odpowiedzi: si è svegliato, ci siamo vestiti, si sono divertite, ti sei alzato/a, mi sono lavato/a, vi siete addormentati, si sono sposati, si è truccata, si sono arrabbiati, si è preparata;